Informator-(20260814-21-N7-1391)c-Jovan Nedic–Bolman-Tinka-jedna prica
“Novosti”, broj 1391, str. 21, datum: 14. VIII. 2026
Na Ivanje ove, 2026. godine (7. jula) navršilo se sto godina – prošlo je cijelo jedno stoljeće! – od kada je umrla Tinka. A tko je ona? Tinka je Kristina (krštena kao Hristina) Kupinić iz Bolmana, djetinje lice s korica knjige “Bolman je bio Bolman”. Živjela je u kući numera 126 i umrla je od tuberkuloze prije svog osamnaestog rođendana.
Bolman je u 19. vijeku preživio nekoliko epidemija kolere. Obično su trajale od mjesec i pol do dva mjeseca, a odnijele su desetine života. To je opisano u spomenutoj knjizi. Tuberkuloza je, čini se, bila nešto drugo. Epidemije kolere su došle i prošle, a tuberkuloza je bila stalno tu. Nekih godina bila je naročito izražena.
Što kažu podaci? Jovan M. Nedić, diplomirani pravnik u penziji, istraživač bolmanske povijesti i glavni autor gore spomenute knjige, istražio je crkvene matice Srpske pravoslavne crkvene opštine i parohije Bolman, u periodu od 1900. do 1925. godine, koje je vodio protojerej Pantelejmon Horvat, tadašnji bolmanski sveštenik. Zato se podaci koje ćemo iznijeti odnose na pravoslavne vjernike s područja bolmanske parohije, koja je u vrijeme Austro-Ugarske obuhvaćala naselja Bolman, Novi Bolman i Majške Međe, a u vrijeme Kraljevine SHS i šire područje, zapadni dio Baranje do mađarske granice, što je uključivalo naselja Torjanci, Novo Nevesinje, Novi Bezdan, Baranjsko Petrovo Selo, Petlovac, Luč, Širine i Sudaraž, u kojima je bio uglavnom neznatan broj pravoslavaca. Procijenjeno je da je tada u bolmanskoj parohiji bilo od 1.500 do najviše 1.700 vjernika.
– Prema podacima iz matica, u navedenom periodu kršteno je 1.260 djece, najviše 1924. godine, čak 75, zatim 1900. godine 72-oje. Za to vrijeme umrla je 1.141 osoba, najviše opet 1924. godine, njih 69, zatim 1915. njih 66. Od tuberkuloze (sveštenik je uglavnom koristio riječi “sušica” ili “hektika”) za to vrijeme umrle su 173 osobe, od toga je 87-ero bilo mlađe od 30 godina. Tako je 1923. godine umrlo čak deset, a 1922. devet osoba mlađih od 30 godina.
– Kad smo već kod statistike, uočio sam epidemiju “škrleta” (šarlaha) godine 1908, kad je umrlo 17-ero djece, najviše među Romima, pa onda epidemiju španske groznice 1918. godine, kad je umrlo 25 osoba. Crkvene matice u to vrijeme bilježe i nasilne smrti. Na primjer, Miloš Opančar (74) umro je “od udarca sinovljevog”, Savo Đurić (15) “u svađi nožem uboden”, Jovan Janković (45) – “ubilo ga drvo u sječi”, Sreten Kojić (26) i Milka Cvetić (24) “ubijeni od zločinaca”, Stevan Miodragović (35) “ubijen u svađi” – nabraja bolmanski povjesničar.
Na koricama Nedićeve knjige od 758 stranica vidi se još jedan lik: Marko Bojanin iz Bolmana. Umro je pred Božić 1916. godine, kao i Tinka, prije svog osamnaestog rođendana, od tuberkuloze. Tinku i Marka povezuje isto selo i ista sudbina. A njihove sudbine, i sudbine svih sličnih Bolmanaca, presudno su utjecale na to što će biti s Bolmanom. Tuberkulozu je medicina vremenom savladala, ali za mnoge je bilo kasno, pa i Bolman više nije bio isti.
Na kraju Jovan M. Nedić zaključuje:
– I dok svi starimo, s korica naše knjige gledaju nas lica Tinke i Marka, uvijek jednako mlada. “Ovaj svijet zamijenili su ljepšim i boljim”, kako je davno rekao prota Panto u jednoj svojoj propovijedi. Da oživim sjećanje na Tinku, čiji grob postoji i danas ispod Jankovićevih lipa na bolmanskom groblju, pripremio sam petominutni video pod naslovom “Tinka, jedna priča”. Može se pogledati na Fejsbuku i Jutjubu.
█ Jovan S. Nedić
Video “Tinka, jedna priča”
